Riel, de parel van de Zesgehuchten


Home

Historie
Beschermd dorpsgezicht
Omgeving
In de media

Buurtvereniging
Nieuws

Links
Zoeken

De belangrijkste gebouwen op Riel

Het gehucht Riel kende enkele belangrijke gebouwen. Het betreft hier de twee Heilige Geesthoeven, het Speelhuis en de kapel van St. Antonius Abt, welke alle verdwenen zijn.

De H. Geesthoeven moeten zeer bijzondere gebouwen zijn geweest. Een hoeve bestond nog aan het einde van de vorige eeuw. Het grondplan van de hoeve geleek op dat van een Limburgse gesloten hoeve. Achter dit pand lag een grote visvijver, die de naam "de Weijer" droeg. Het verhaal doet de ronde dat het Speelhuis van Riel en de hoeve door een onderaardse gang met elkaar verbonden waren. Bij de brand van de boerderij die op de plaats staat van het Speelhuis, werd onder in de kelder de ingestorte aanzet van deze gang gevonden. Een vooronderzoek in verband met een mogelijke opgraving op Riel bracht ons tot het vermoeden dat de visvijver nog veel groter moet zijn geweest dan de oude kaart aantoont. Mogelijk werd het gehele complex van de H. Geesthoeven omgeven door water. Een opgraving zal wat dat betreft veel openbaren. Ook zal daardoor de nederzettingsgeschiedenis duidelijker worden.

De naam "het Speelhuis" komen we voor het eerst omstreeks 1700 tegen. In die tijd verkocht het Bossche armbestuur dit gebouw, dat tot het eerdergenoemde complex behoorde, aan de Eindhovense familie Van Mierlo, die tevens de beide H. Geesthoeven kocht. Mogelijk was het Speelhuis aanvankelijk de woning van een rentmeester van deze instelling.

De Bossche Tafel van de H. Geest bezat binnen de Meireij van 's-Hertogenbosch zeer vele hoeven en landerijen. Een voorbeeld binnen Zesgehuchten was de hoeve op Hooggeldrop. Als we dit beeld projecteren op de middeleeuwen dan zouden we kunnen spreken van het huis van de heer, behorende bij het gehucht. Aangezien we daarover weinig tot geen gegevens hebben, is terugprojecteren in dit geval verkeerd. Ten aanzien van de geschiedenis van het gehucht Riel zijn daar al fouten genoeg mee gemaakt.

Sedert de 18e eeuw was het pand in gebruik als Speelhuis. Een "Speelhuis" is een gebouw waar de wapens voor een jachtpartij werden opgeslagen, van waaruit de jacht werd georganiseerd en waar de jagers later weer terug kwamen. Eigenlijk is dit zeer vreemd, omdat de heer van Heeze het jachtrecht over Heeze-Leende-Zesgehuchten bezat. In werkelijkheid kon deze dit niet aantonen. In 1903 werd echter aangetoond dat de heer van Heeze geen rechten kon doen gelden in Zesgehuchten. In de 18e eeuw werd het jachtrecht van de heer van Heeze nabij Riel nog aanvaard. De familie van Mierlo heeft dit recht gepacht van de heer van Heeze. Het Speelhuis werd nooit bewoond, met uitzondering van de periode 1786/87, toen de graaf Van Efferen dit prachtige gebouw betrok. In de 19e eeuw zouden de paters, die naar de Heijhoef trokken (tegenwoordig Eikenburg) daar ook enige tijd hebben gewoond.

Rondom het Speelhuis lag een grote gracht, Die zich zelfs uitstrekte tot ver voor het gebouw. Daar moest men een brug ove, vervolgens een trap op en zo kon men het huis betreden. In 1825 werd het beschreven als het beste huis op Zesgehuchten: "een wel doortimmerd huis of slotje". Het oorspronkelijke gebouw bevatte beelden aan de buitenzijde en oude schilderingen aan de binnezijde. In 1887 werd het Speelhuis ingrijpend to boerderij verbouwd. Deze brandde in 1945 af en de huidige boerderij verraad niets meer over het "slotje van Riel". Gelukkig bestaat een deel van de oude gracht nog steeds.

We zagen reeds dat de Landcommanderie van Aldenbiezen het patronaatsrecht ahd over de parochie Geldrop. Aanvankelijk trokken de bewoners van Riel naar de kerk te Geldrop. Aan get einde van de 15e eeuw werd in het zuidelijk gedeelte van Riel, nabij de Lakerloop, de kapel gebouwd, die gewijd zou worden aan Antonius Abt. Dit kerkgebouw moet vrij groot zijn geweest, aangezien het drie altaren bevatte. In 1520 werd het gebouw "weer opgebouwd". Misschien is het in 1512 verwoest door Gelderse troepen. Tot 1559 viel de kapel onder het bisdom Luik. In 1648 werden de kerk van Geldrop en de kapel van Riel in beslag genomen door de protestanten. De beelden die toen in de kapel waren, vonden een veilig onderkomen bij de boeren van dit gehucht. Zij kwamen pas aan het begin van de eeuw boven water en werden toen verkocht. De huidige verblijfplaats is nog onbekend. Wel is het wijwatervat van Riel bewaard gebleven.

Tekst: Jean Coenen, 1987


De historie van Riel, door Jean Coenen, 1987
Overzicht
De geschiedenis van het gehucht Riel
De belangrijkste gebouwen op Riel
De wegenstructuur rondom Riel
De landerijen rondom Riel
De huidige historische overblijfselen
De buurtschap de Putten
De toekomst van de bestaande bebouwing